Wereld Neushoorndag: 22 september

Op 22 september is het Wereld Neushoorndag. Een dag die helemaal in het teken staat van een dier dat door zijn imposante uiterlijk bijna onverwoestbaar lijkt. Met zijn dikke huid, krachtige lichaam en karakteristieke hoorn maakt de neushoorn behoorlijk wat indruk. Toch schuilt er achter dat stoere voorkomen ook een kwetsbaar dier, dat afhankelijk is van soortgenoten, zijn leefgebied en bescherming. Wereld Neushoorndag is daarom niet alleen een mooi moment om meer over neushoorns te ontdekken. Het is ook een dag die ons laat stilstaan bij verbondenheid, verlies en herinneringen. Thema's die misschien dichter bij ons eigen leven staan dan je op het eerste gezicht zou denken.

Vijf soorten, allemaal bijzonder

Er leven vandaag de dag vijf soorten neushoorns: de witte neushoorn, zwarte neushoorn, Indische neushoorn, Javaanse neushoorn en Sumatraanse neushoorn. Twee soorten leven van oorsprong in Afrika en drie in Azië. Wereld Neushoorndag werd in 2010 voor het eerst aangekondigd door WWF-Zuid-Afrika en groeide vervolgens uit tot een internationale dag voor alle vijf neushoornsoorten. Ze lijken misschien op elkaar, maar er zijn opvallende verschillen. Zo is de Sumatraanse neushoorn de kleinste en harigste van allemaal. Hij is bovendien nauwer verwant aan de uitgestorven wolharige neushoorn dan de andere nog levende neushoornsoorten. De Indische neushoorn heeft juist opvallende huidplooien waardoor het bijna lijkt alsof hij een harnas draagt. En hoewel we bij een neushoorn natuurlijk meteen aan een hoorn denken, hebben ze er niet allemaal twee. De Indische en Javaanse neushoorn hebben er één. De andere drie soorten hebben er twee.

Een hoorn die eigenlijk helemaal geen bot is

Een leuk weetje voor Wereld Neushoorndag: de beroemde hoorn van een neushoorn bestaat voornamelijk uit keratine. Dat is hetzelfde eiwit dat ook in onze haren en nagels zit. De hoorn groeit gedurende het leven van de neushoorn steeds verder. Juist die hoorn is helaas één van de redenen waarom neushoorns zo kwetsbaar zijn. Stroperij voor de illegale handel in neushoornhoorn vormt al lange tijd een bedreiging voor verschillende soorten. Wereld Neushoorndag vraagt daarom ook aandacht voor de bescherming van deze bijzondere dieren en hun leefgebieden. Het geeft de dag onvermijdelijk ook een andere betekenis. We vieren de neushoorns die er zijn, terwijl we tegelijkertijd beseffen wat er verloren kan gaan.

De bijzondere band tussen moeder en jong

Misschien wel één van de mooiste kanten van neushoorns is de band tussen een moeder en haar jong. Een jonge neushoorn blijft lange tijd dicht bij zijn moeder. Hoe lang precies verschilt per soort. Een jong van een witte neushoorn blijft bijvoorbeeld ongeveer drie jaar bij zijn moeder, terwijl jonge zwarte neushoorns twee tot vier jaar bij haar kunnen blijven. In die jaren draait het niet alleen om melk en bescherming. Het jong leert stap voor stap hoe het zich in zijn omgeving moet redden. Bij witte neushoorns worden moeder en kalf na de geboorte zelfs omschreven als vrijwel onafscheidelijk. Het jong reageert sterk op het gedrag van zijn moeder en blijft voortdurend bij haar in de buurt. Juist daarom zijn verhalen over verweesde neushoornkalveren zo aangrijpend. Wanneer een moeder door stroperij verdwijnt, raakt een jong niet alleen zijn bescherming kwijt, maar ook het dier waarbij het normaal gesproken jarenlang zou blijven. Opvangcentra proberen zulke jonge dieren groot te brengen en, waar mogelijk, weer zelfstandig in het wild te laten leven.

Rouwen neushoorns eigenlijk?

Wie ooit afscheid heeft moeten nemen van een huisdier, weet hoeveel invloed een band met een dier kan hebben. Maar werkt dat andersom ook? Ervaren dieren verdriet wanneer een soortgenoot overlijdt? Bij sommige diersoorten is uitgebreid gedrag rondom overleden soortgenoten beschreven. Bij neushoorns weten we veel minder goed wat er precies in hen omgaat. Het zou daarom te makkelijk zijn om hun gedrag één op één hetzelfde te noemen als menselijke rouw. Wat we wél weten, is dat neushoorns langdurige sociale banden kunnen aangaan en dat vooral de relatie tussen moeder en jong intensief is. Verweesde kalveren kunnen na het verlies van hun moeder bovendien ernstig gestrest raken en zijn zonder hulp vaak bijzonder kwetsbaar. Misschien hoeven we ook niet precies te weten of een neushoorn verdriet op dezelfde manier voelt als wij om te begrijpen dat verlies verschil maakt. Waar eerst een vertrouwde ander was, is die er ineens niet meer. Dat gegeven is voor veel mensen die een dier missen herkenbaar.

Nog een paar dingen die je misschien niet wist over neushoorns

Hun formaat doet misschien anders vermoeden, maar neushoorns kunnen verrassend snel zijn. Een zwarte neushoorn kan snelheden tot ongeveer 55 kilometer per uur bereiken. Zijn zicht is niet bijzonder goed, maar dat wordt ruimschoots gecompenseerd door een uitstekend gehoor en een sterke reukzin. Ook hun modderbaden hebben een functie. Door in de modder te rollen koelen neushoorns af, beschermen ze hun huid tegen de zon en kunnen ze lastige insecten en parasieten op afstand houden. En neushoorns zijn niet allemaal de solitaire dieren waarvoor ze soms worden aangezien. Witte neushoorns kunnen bijvoorbeeld sociale groepen vormen, waaronder groepen van vrouwtjes en jonge dieren. De Indische neushoorn heeft ondertussen nog een onverwacht talent: hij kan goed zwemmen en kan zelfs onder water duiken en eten. Het zijn van die kleine weetjes waardoor een dier dat ver van ons vandaan leeft ineens een stuk minder onbekend voelt.